Moeder & Dochter
"Je bent zoals je moeder" - vroeger voelde ik deze zin als een belediging. In feite geldt hij onder relatietherapeuten als een van de dodelijkste zinnen in een relatie. Omdat niemand wil zijn zoals zijn ouders: pietluttig, hysterisch of zelfrechtvaardig. Of wij in het geval van mijn moeder: brutaal, veeleisend en op ruzie uit.
Tegenwoordig denk ik: was ik maar meer zoals mijn moeder. Als alleenstaande moeder met drie kinderen van twee mannen en een eigen bedrijf heeft ze mij en de patiënten in haar gynaecologenpraktijk financiële onafhankelijkheid, patchwork en empowerment voorgedaan – en dat al in tijden waarin deze termen nog niet algemeen bekend waren.
Integendeel: vroeger had ik het gevoel dat wij freaks waren en dat mijn moeder op veel mensen intimiderend overkwam. Juist omdat ze zo zelfbepaald leefde en haar mening luidruchtig deelde bij elke politieke of maatschappelijke discussie. Ze liet zich door niemand, zoals men zo mooi zegt, op de toonbank schijten.
Na de zelfmoord van mijn vader was het moeilijk voor haar om een partner op gelijke hoogte te vinden. Ze had geen kostwinner nodig, zocht Friends with Benefits of jongere mannen die geen geld hadden, maar wel humor en Supertramp-liedjes op de gitaar konden spelen. Als kind vergeleek ik ons gezin met die uit de buurt en schaamde me ervoor dat wij pas om 15 uur lunchten.
Pas als volwassen vrouw begrijp ik het grote emancipatoire moment erachter. Mijn moeder wilde nooit meer afhankelijk zijn van een man, noch financieel noch emotioneel. Ze ging werken, maatschappelijke verwachtingen over hoe ze als vrouw moest zijn (en wanneer de juiste tijd voor de lunch was) waren haar egal, want ze was meerdere keren teleurgesteld in dat concept.
Dat heeft mij als dochter gevormd. Patriarchale structuren zijn mij tot op heden vreemd, daarom stoot ik niet alleen in mijn beroep, maar ook in relaties steeds weer op weerstand. Maar ik zie het inmiddels niet meer als een gebrek, maar als een karaktersterkte, ook al ben ik in tegenstelling tot mijn moeder niet altijd in staat mijn behoeften duidelijk te definiëren.
Ondertussen groeit elk vijfde kind in Duitsland alleen bij één ouder op – meestal bij de moeder. Door een studie van de European Society of Human Reproduction and Embryology is wetenschappelijk bevestigd wat ik als dochter van een alleenstaande moeder heb ervaren: kinderen die door een alleenstaande moeder worden opgevoed, zijn net zo gelukkig als kinderen met twee ouders. Ik denk dat ik al mijn sociale vaardigheden, zoals mijn verantwoordelijkheidsgevoel en organisatietalent, te danken heb aan mijn alleenstaande moeder, ook al kan ik dat nu pas waarderen.
Tegelijkertijd is het risico om depressief te worden bij alleenstaande moeders tot wel drie keer zo hoog in vergelijking met moeders die in een relatie leven. Ook dat heb ik van dichtbij meegemaakt: niet alleen de empowerment van een vrouw begin 40, maar ook de prijs die ze daarvoor moest betalen. Jarenlange eenzaamheid in een levensfase waarvan men zegt dat vrouwen onzichtbaar worden. Op 43-jarige leeftijd begrijp ik, ook al leef ik in een relatie, wat dat betekent.
Maar mijn moeder heeft nooit opgegeven, alsof ze al aanvoelde dat het leven als gepensioneerde haar meer zou brengen dan golfen en oppassen op kleinkinderen. En inderdaad: op haar 75ste vond mijn moeder de liefde voor de rest van haar leven terug: John, een Amerikaan die ze uit haar studietijd kent. Ze hadden elkaar 50 jaar niet gezien. Maar zijn herinneringen aan de uniekheid van mijn moeder waren zo levendig, dat het maar een paar telefoontjes kostte voordat hun liefde weer oplaaide. „Je moeder is het brutaalste meisje dat ik ooit heb ontmoet", zei John tegen mij toen ik hem vroeg wat hij zo leuk vindt aan mijn moeder. Hij heeft gelijk. Dat is ze ook met bijna 80. En juist om die geest hou ik van haar. Ik hoop dat ik later net zo word als zij.
Alexa von Heyden werkte als modejournaliste en blogger onder andere voor Vanity Fair, Stern en Zitty. In 2007 richtte ze haar sieradenlabel vonhey op. Ze woont in Berlijn. Vorig jaar ontdekte ze het plattelandsleven voor zichzelf en ruilde haar oude stadsappartement in voor een huis aan het meer in het groen.