VERLIEFD, VERLOOFD, GETROUWD
Vrouwen zijn in het huwelijk veel ongelukkiger dan mannen. Zij verrichten het grootste deel van het zorgtaken en moeten vaak hun eigen wensen en behoeften opzij zetten. Een scheiding kan een oplossing zijn. Geen gemakkelijke weg. Auteur Karina Lübke heeft deze bewandeld na tweeëntwintig jaar huwelijk en twee halfvolwassen kinderen. Een tekst over de moed om terug te keren naar je oude leven en een nieuw te beginnen.
Van Karina Lübke
Het was een van de mooiste dagen van mijn leven: mijn getuigen, die mijn oudste vriendinnen zijn, zaten in elegante jurken links en rechts van mij aan de gedekte en versierde tafel. Ik rook hun vertrouwde parfum, genoot van hun nabijheid en liefde. Ze hadden cadeaus en boeketten meegebracht. Van een wolkenloze, ijsblauwe winterlucht scheen de zon helderblond door de ramen van het vol bezette Café Paris, slechts één straat verwijderd van het Hamburger stadhuis. Zelfs de stofdeeltjes fonkelden feestelijk in hun spotlicht. Op de achtergrond het gekletter van servies, gelach, geroezemoes.
We hieven onze glazen met koude Crémant: "Veel geluk! Op jou!" zei de een. "Ja, op ons! Dank dat jullie er zijn," antwoordde ik euforisch en ontroerd tegelijk. We proostten en dronken uit. Het gevoel van roesachtige lichtzinnigheid kwam niet alleen door de ongebruikelijke alcoholinname in de ochtend. Een hoopvolle toekomst ontvouwde zich en bracht frisse wind voor mij. Alles op nieuw begin, terug naar de grote prijs! Ik voelde me weer als begin twintig, alsof er nog alles in het leven voor mij mogelijk was – nee, beter: Alsof ik bovendien de echt belangrijke beslissingen – beroep, kinderen, vrienden – al goed had genomen en nu de rest van mijn leven vooral als speelterrein voor mezelf had. Tussen zijdeschilderen en seks was voortaan alles mogelijk.
Hongerig beet ik in het boterachtige croissant en nam een grote slok café au lait. Vanaf de nabijgelegen raadstoren sloeg de klok twaalf. De sculpturale bronzen klok boven de ingang symboliseert het begin en het einde van het leven; het kind op de schoot van zijn moeder slaat de kwartieren, de dood dan de hele uren. Hoe passend! De rechtszitting was om 10 uur geweest. Sinds twee uur was ik een gescheiden vrouw. Ooit droeg ik een grote witte jurk en keek zwartgallig, vandaag een klein zwart jurkje en keek ik door een roze bril naar mijn nieuwe eigen leven. Na tweeëntwintig jaar huwelijk en twee halfvolwassen kinderen had ik het gevoel eindelijk weer bij mezelf te zijn. Mezelf weer te herkennen.
Ja, de jaren voor de scheiding en het daarna eindeloos durende proces van de echtscheiding na zoveel gezamenlijke jaren, rekeningen en kinderen waren verschrikkelijk en maximaal pijnlijk. Nee, ook ik had dat ooit niet zo gewild; had uit liefde getrouwd en na het einde ervan voor haar gevochten, ruzie gemaakt, gehuild en gerouwd. Maar nu was ik blij dat ik die beslissing had genomen. Liever de levensstijl downsizen dan jezelf steeds klein blijven maken, want tussen het overlijden van een huwelijk en de echte dood kan nog een gevoelde eeuwigheid liggen. Even serieus: hoeveel oude echtparen kennen jullie waarvan je denkt dat ze nog steeds gelukkig met elkaar zijn en niet als grootste gemeenschappelijkheid hun wederzijdse afkeer koesteren? Ja, waarvan je aanneemt of zelfs weet dat ze nog seks hebben, en dat ook nog met elkaar? Ik persoonlijk ken er drie - en ik ken veel mensen!
De weinige vrouwen die niet Britney Spears zijn, trouwen niet uit een bevlieging omdat ze net dronken langs een trouwkapel in Vegas zijn gelopen. Waarschijnlijk trouwt ook niemand om daardoor steeds meer eigen leven te verliezen, terwijl ze zich afwisselend steeds meer in werk, huishouden en relatie afbeult. Een goede echtgenote moet ook vandaag de dag nog als een Thermomix functioneren: een eenmalige dure basisaankoop, waarin iedereen dagelijks een hoop eisen, taken en verwachtingen gooit, zodat zij er iets voedzaams voor lichaam en ziel uit tovert. Als er kinderen bijkomen, houdt de zorg helemaal niet meer op.
Het "Vadersrapport 2016" van het Bundesfamilienministerium concludeerde dat slechts 14 procent van de ouders daadwerkelijk een partnerschappelijk gezinsmodel leeft. Het "Vadersrapport 2021" toonde nu, verrassing: 92 procent van de werkende vaders met kinderen onder de tien jaar werkt in voltijdbanen. De volgende toevoeging van de studie moet waarschijnlijk troosten: "Maar niet eens de helft van de mannen vindt dat goed." Theoretisch dan! Verbale openheid bij verregaande gedragsstarheid noemen sociologen dat. Dan kun je alleen maar raden wie zich (naast een deeltijdbaan zonder doorgroeimogelijkheden en vanwege de ouderwetse huwelijksbelasting meestal in domme belastingklasse 3 geparkeerd) om de gezamenlijke kinderen bekommert. Ook studies over de "Equal Care Day" bevestigen jaarlijks dat in tegenstelling tot moeders moderne vaders doorgaans noch slaap noch carrière verliezen: Vanaf de geboorte begint de "genderkloof". De man trekt ervan door en leeft zijn goedbetaalde (werk)leven, de goed opgeleide en tot dan toe nog gelijkwaardige moeder blijft "even" thuis, bij het onbetaalde zorgtaken voor de toekomstige pensioenontvangers, waarop het hele economische systeem is gebaseerd. Van potentiële miljonair naar afwasser. Uit liefde. Je krijgt er zoveel voor terug! Alleen geen geld, geen pensioenvoorziening, geen respect en sowieso geen plek in de kleuterschool.
Ik heb de afgelopen jaren vaak gezien dat vrouwen er tien jaar jonger uitzagen nadat ze 90 kilo man waren kwijtgeraakt.
Er is die coole Rock 'n Roll-uitdrukking: "It ́s better to burn out, than to fade away". Langdurige echtgenotes en moeders kunnen makkelijk beide: een burn-out krijgen en tegelijkertijd steeds meer vervagen. Toch blijven ze natuurlijk functioneren. Ze willen de groep per se bij elkaar houden, althans totdat de kinderen het ouderlijk huis verlaten. Corona heeft de ongelijkheid en de Gender Care Gap verder versterkt - het waren vooral vrouwen die overal insprongen en (nog meer) zorgtaken op zich namen; zich naast het huishouden en thuiswerken ook als leraren voor hun schoolgaande kinderen moesten kwalificeren. Geen wonder dat na de eerste lockdown, ondanks angst om baan en toekomst, het aantal scheidingen is gestegen. Inmiddels wordt elke derde huwelijk ontbonden, de meeste na gemiddeld 15 jaar. Scheidingen vinden vaak plaats als er kinderen komen en weer als de kinderen vertrekken. Want het klopt dat vrouwen vanaf een bepaalde leeftijd en na lange liefdesdienst veel dingen gewoon niet meer kunnen: mannen bewonderen om hun pure mannelijkheid, lachen om seksistische of niet-grappige grappen, de partner achter zich aan poetsen, vakantie en sociaal leven organiseren en ondanks tegenzin seksueel beschikbaar zijn. Zeven van de tien scheidingen worden door vrouwen aangevraagd, sommige zelfs na 35 jaar. En dat, hoewel in Duitsland na de volkomen verkeerd bedachte en slecht uitgevoerde "onderhoudshervorming" van 2008 echtgenotes die beroepsmatig ten gunste van de opvoeding en onbetaalde en ongeschatte gezinszorg lange tijd hebben ingeleverd, financieel duidelijk slechter af zijn.
Omdat vrouwen een gelukkige relatie en gezin min of meer bewust als hun taak zien, voelt een scheiding of zelfs een echtscheiding toch vaak als persoonlijk falen. Daarom draaien ze voortdurend eenzame overuren in relatie-arbeid. Pas als hun behoeften aan liefdevolle verbinding, steun en emotioneel begrip jarenlang hopeloos gefrustreerd en geërodeerd zijn, denken ze op een gegeven moment zoals de ex-vrouw van "Spiegel" redacteur Jan Fleischhauer, die zijn boek over het verwerken van zijn huwelijk noemde naar de slotzin van zijn vrouw: "Alles is beter dan nog een dag met jou." En terwijl echtgenoten, meesters in magisch wensdenken, ook na decennia vol ruzies, smeekbedes, zwijgen, tranen en therapiepogingen de definitieve scheidingswens van hun vrouw "helemaal niet zagen aankomen" en na de eerste schok een nieuwe partner voor hun vrouw zoeken om niet naar begeleid wonen te hoeven verhuizen, vinden ex-echtgenotes na de scheiding ook hun droomvrouw: zichzelf! Een mooie verrassing.
Uit een enquête van de Amerikaanse relatietherapeute Jennifer Garvin onder gescheiden vrouwen bleek dat een op de drie al vóór het huwelijk twijfelde of dit echt de enige "juiste" was van de momenteel wereldwijd beschikbare 4 miljard mannen. Als vrouwen nee denken, maar ja zeggen, komt dat door de angst om iets te missen, de verwachtingen van hun sociale omgeving, de wens om ook zo'n prachtige trouwjurk te dragen als hun vriendinnen en een biologische klok die vijf voor zwanger aangeeft. Je moet het ja-woord niet laten dicteren door angst voor eenzaamheid: "Als u twijfelt, laat het dan niet doorgaan," adviseert de expert. Gelukkig is het nooit te laat om het niet te doen.
Een tijd geleden was ik op een reünie van moeders. We hadden elkaar allemaal leren kennen toen onze eerste kinderen 15 jaar geleden samen in klas 1b werden ingeschreven. Toen waren we een homogene, bevoorrechte groep met echtgenoten, één tot drie kinderen, een tweede auto en een hond. Er waren maar twee alleenstaande moeders, exotische gevallen die liever onder elkaar bleven, alsof het besmettelijk was. De eerste scheiding sloeg in klas 2 in als een tsunami in het familiale paradijs en spoelde onder andere een weekendhuis, een appartement, een wijnkelder, een pony en een Porsche weg. De rest van de groep keek er met afschuw naar en zwoer dat het hen nooit zo zou vergaan. Nu, 15 jaar later, was ruim 70 procent gescheiden of gescheiden wonend. Velen waren met de fiets of bus gekomen – eerder om economische dan ecologische redenen. Sommigen herkende ik eerst helemaal niet meer, maar dan op een positieve manier: hoewel bijna iedereen geld tekortkwam, hadden ze er een enorme hoeveelheid levensvreugde, aantrekkelijkheid en uitstraling voor teruggekregen. Onze kinderen waren op weg naar hun eigen leven – en wij ook weer.
Ik heb de afgelopen jaren vaak meegemaakt dat vrouwen er tien jaar jonger uitzagen nadat ze 90 kilo man waren kwijtgeraakt. Als je een huwelijk eenmaal achter je hebt, is angst voor het alleen zijn ook geen onderwerp meer. De meeste gescheiden vrouwen zijn levensvaardig, zelfstandig, crisisbestendig, praktisch, sociaal veel beter verbonden dan mannen en weten uit pijnlijke ervaring dat je nooit eenzamer kunt zijn dan in een ongelukkig huwelijk. In tegenstelling tot eerdere generaties vrouwen, die nauwelijks alternatieven hadden dan volhouden en dulden in een ongelukkig huwelijk, kent de generatie vrouwen tussen 40 en 60 een ander leven. Ze herinneren zich nog goed de onafhankelijkheid vóór het huwelijk, de reizen, het beroep, hun ambities, dromen, het eigen geld, vrijheid. Dat alles is opgeslagen op hun harde schijf, ze hoeven alleen de map weer te vinden. Als dat lukt, leef je verder als een geüpdatete, toekomstbestendige versie van jezelf.
Maar ook al worden scheidingen momenteel in boeken en films popcultureel gezien als de ultieme manier om jezelf opnieuw uit te vinden in het midden van het leven en zijn de voor-en-na-effecten op vele manieren opmerkelijk: bijna niemand gaat het levensverbond aan met het voornemen om zich om grillige lifestyleredenen weer te laten scheiden. Men heeft liefgehad, getrouwd, gehoopt en geleden tot het uiterste. Vrouwen gaan langzaam – maar krachtig. Voor hen is een scheiding dan ook geen mislukking.
Maar - zoals voor mij hier op deze dag - een alternatief Happy End. Een reden om te vieren.
Karina studeerde eerst design, behaalde een diploma mode en volgde daarna de journalistenschool van Wolf Schneider in Hamburg. Vervolgens werd ze redacteur en columniste bij TEMPO en schreef daarna als freelancer voor verschillende tijdschriften. Haar maandelijkse column "Bitte recht feindlich" in het tijdschrift BARBARA heeft een grote schare fans en is als boek verschenen. Ondertussen trouwde ze, en bracht een dochter en een zoon groot. Meer lees je hier.
Uw nieuwe boek „Bitte recht feindlich“ is nu verkrijgbaar in de boekhandel. Het gaat over kerels en kinderen en kinderachtige kerels, over politiek, maatschappij, geld en mooie woorden. En over liefde – ondanks alles. Dit boek bundelt haar beste columns uit het tijdschrift BARBARA en bevat nieuwe, tot nu toe ongepubliceerde teksten.