Word volwassen!
Karina Lübke dacht als kind dat volwassen zijn betekent 's ochtends koffie drinken, 's avonds alcohol, en zelf beslissen wanneer je naar bed moet. Tegenwoordig beschouwt ze water als het meest volwassen drankje en droomt ze ervan vroeg naar bed te gaan. Een paar gedachten over volwassen zijn en volwassen worden.
Van Karina Lübke
Ik ben al decennia lang groot, maar nooit zo volwassen geweest om een schooltoiletpapiergrijze brief van de belastingdienst meteen te openen. Routinematig leg ik hem achterin links in de ladekast en hoop dat hij onopgemerkt op tijd wordt afgehandeld. Mocht het iets belangrijks zijn, dan komt er toch een herinnering. Ja, natuurlijk is dit gedrag kinderachtig! Na korte opluchting schaam ik me dan ook passend bij mijn leeftijd. Moet ik me steeds weer voelen als een levensvaardigheden-bedrieger? Zou ik ooit het ideaal van een echte volwassene belichamen, die zonder te huilen, efficiënt - ja, zelfs met plezier! - de beste internetaanbieders, tarieven en vakantiehuizen regelt, contracten voor het afsluiten volledig doorleest, preventieve afspraken maakt en zelfs naartoe gaat, via een app winstgevend haar rekeningen en ETF-fondsen beheert? Helaas leert niemand je dat op tijd: niet voor het leven, maar voor school leerden we.
Nee, vroeger was misschien niet alles beter, maar volwassen worden gebeurde onvermijdelijker. Het was nog geen lifestyle die je naar wens kon kiezen of afwijzen, maar een natuurlijke voortgang van de biologische adolescentie. Met u aangesproken worden gold als een sociaal statussymbool, make-up moest je niet jonger, maar ouder laten lijken. Op zijn laatst met 21 was er geen weg terug, totdat je zo oud was dat je weer kinderachtig werd. Voor zijn levenspad kreeg de jonge volwassene als looprek in ieder geval vaste rolbeelden en controleerbare ontwikkelingsstadia: opleiding, vaste baan, spaarcontract, auto, huwelijk, woning, kinderen, eigen huis, pensioen. Professionals hielpen mee de verantwoordelijkheid te dragen - de bankmedewerker regelde het bankieren, de post de telefoonverbinding. Je hoefde niet alles zelf te beslissen, doen en weten. Volwassen zijn was weliswaar een extreem statische status, maar een met veel zekerheden.
Tegenwoordig lijkt het iets te zijn dat je moet leren en voortdurend moet oefenen, zoals yoga: je kunt het doen - maar je hoeft niet. Een levenslange tweede studie met voortdurend veranderende en toenemende eisen en uitdagingen van de digitale moderne tijd. De Weense psychotherapeut Katja Gley bevestigt: "Een reden waarom jonge mensen tegenwoordig niet graag volwassen worden of zelfs regressief gedrag vertonen, is dat er geen lineaire biografieën en rolpatronen meer zijn. Niets is meer voorgetekend, bijvoorbeeld dat je als man kostwinner moet zijn en als vrouw moeder, omdat de maatschappij dat voorschrijft. Dat biedt grote vrijheid – maar die maakt ook bang. Die angst voor 'wat voor mens ben ik, hoe wil ik zijn' zorgt ervoor dat in de puberteit de normale scheidingsagressie wordt tegengehouden, die je nodig hebt om je van je ouders los te maken."
"Want volwassen zijn is mooi, maar het kost ontzettend veel werk."
Want volwassen zijn is mooi, maar het kost ontzettend veel werk. De Amerikanen hebben daarvoor het onvertaalbare werkwoord "adulting" (van adult, volwassen) en het is iets wat je bewust doet, in plaats van het gewoon leeftijdsgetrouw te zijn of je tenminste zo te gedragen. Op social media is #adulting een populaire hashtag: "I adulted so hard!" betekent daar bijvoorbeeld dat je zelf eten hebt gekookt in plaats van een snack te kopen. Of een eigen appartement hebt gehuurd en zelfs de huur daarvoor zelf betaalt. Je bed opmaken, je badkamer schoonmaken. Je verantwoordelijk voelen voor je leven, in plaats van gewoon een stal vol zondebokken aan je innerlijke kinderkamer te bouwen.
Kinderen worden dankzij betere voeding en levensomstandigheden weliswaar vroeger geslachtsrijp, maar veel later volwassen dan hun ouders en grootouders. Niet meer de officiële meerderjarigheid is de blind date met de ernst van het leven: volgens enquêtes voelen de huidige millennials zich wereldwijd pas rond hun 25e echt "volwassen", vond in 2018 ook een Australisch onderzoeksteam onder leiding van wetenschapper Susan Sawyer. De belangrijkste reden is dat de hersenen en vooral de ontwikkeling van de prefrontale cortex pas na ongeveer 25 jaar echt voltooid zijn. Die speelt een belangrijke rol bij sociale besluitvormingsprocessen en de ontwikkeling van het ik, wat cruciaal is voor ons handelen en gedrag - en daarmee het belangrijkste kenmerk om een mens als "volwassen" te bestempelen. Dienovereenkomstig trouwen jonge mensen tegenwoordig later, gaan later uit huis en stichten later een eigen gezin dan eerdere generaties.
Je hebt er echter ook steeds minder redenen voor. Vroeger verlangde ik naar volwassenheid als een mogelijkheid tot ultieme zelfbeschikking, maar thuis had ik ook niet de vrijheden die tieners tegenwoordig normaal vinden. Weinig mensen hoeven nog weg te lopen om stiekem te zoenen of seks te hebben: "Breng ze/hem maar mee, schat! Ik maak jullie 's ochtends ook een lekker ontbijt." Feestjes, filmavonden of spontane logeerpartijtjes van vrienden? Mogelijk! En natuurlijk krijgen kinderen daarvoor de mooiste kamers, groter dan de ooit als kindvriendelijk beschouwde 12 vierkante meter. Daar paste dan alleen een bureau en een eenpersoonsbed in, vaak werd het nog verhoogd door broer of zus. Wie meer lichamelijke en geestelijke privacy wilde, moest al uit huis gaan. Maar wie wil zich in de onzekere wereld van vandaag vrijwillig de verantwoordelijkheid voor een eigen huishouden en internetprovider op de hals halen, als je het beste van volwassen zijn gemakkelijk al gratis geniet?
"In het echte leven is het daarom het saaiste en irritantste om een mens te zijn die nooit volwassen wil worden"
Bovendien heeft volwassen zijn een groot imago-probleem. In de huidige jeugdcultus wordt het gelijkgesteld aan oud, onwetend, onsympathiek en saai. Op de dating- en arbeidsmarkt moeilijk te plaatsen. "Word niet volwassen, dat is een valstrik" is een populair meme. De pleziergeneratie vreest dat "verstandig" synoniem is voor "volwassen": De volwassene heeft altijd een zakdoek bij zich. Neemt op uitstapjes appels, brood en hardgekookte eieren mee, in plaats van langs de kant van de weg iets vets te kopen. Koopt "verstandige" functionele schoenen en jassen. Bah! Dan liever voorbeelden als Pippi Langkous en Peter Pan navolgen, die nooit volwassen wilden worden. Maar die hoefden ook geen geld te verdienen. In het echte leven is het daarom het saaiste en irritantste om een mens te zijn die nooit volwassen wil worden - vooral voor zijn medemensen. "Word volwassen!" schreeuwen vrouwen naar mannen die het weer eens "niet voor elkaar hebben gekregen" om de keuken op te ruimen of het kind van de opvang te halen. Niet forever young, maar eeuwig kinderachtig.
De Weense psychotherapeut Katja Beran legt uit: "Niet de leeftijd, maar het overnemen van zelfverantwoordelijkheid is een essentieel kenmerk van volwassen gedrag. Trotseren, mokken, zich woedend op de grond gooien, de schuld van eigen fouten aan anderen geven, associëren we terecht met onvolwassenheid." Typisch onvolwassen zou ook zijn om in relatiepatronen uit de kindertijd te blijven hangen, in plaats van eigen volwassen rolmodellen te ontwikkelen: "Bijvoorbeeld eeuwig papa's prinsesje zijn, die verzorgd en geïdealiseerd wil worden, en zich gekwetst terugtrekt als dat op een gegeven moment niet meer werkt."
Wanneer ben je dan tenminste volwassen genoeg? Als je uit huis bent gegaan? Eigen geld verdient? Als je zelf moeder wordt? Of als je ouders sterven en er geen generatie meer tussen jouw eigen leven en de dood waakt? Als je statistisch gezien meer jaren achter je hebt dan voor je? Of is de gemiddelde menselijke rijpheid al genoeg, zodat je saaie dingen doet omdat ze nu eenmaal gedaan moeten worden en je het kunt? Als kind was ik er zeker van dat volwassenen een groot plan hadden, de magische wandelkaart met alle geheime paden door de crisisgebieden van het leven. En nu vermoed ik: zelfs dat klopt niet. Het leven is net zo onzeker als het pensioen en volwassen zijn is geen officiële afsluiting van de kindertijd, zoals je ooit de school met een diploma hebt afgesloten. We zijn allemaal vaak planloze deeltijdwijze ouderen, die toch dapper elke dag opstaan en hun werk als volwassene doen, vaak zonder ooit de juiste kwalificatie daarvoor te hebben. De meesten blijven in die baan eeuwige stagiair, maar hé, had je je daar eigenlijk wel voor aangemeld?
De psychologe Pasqualina Perrig-Chiello uit Bern heeft onderzoek gedaan naar de middelbare levensjaren: "Wetenschappelijk gezien was de levensmiddeleeuwen tot enkele decennia geleden een blackbox, men beschouwde de volwassenheid qua ontwikkelingspotentieel als een plateau van gebeurtenisloosheid." Nog geen honderd jaar geleden werden mensen gemiddeld 48 jaar oud, toen maakte men alleen onderscheid tussen jong en oud. Tegenwoordig blijft er in de middeleeuwen nog veel tijd over voor verdere ontwikkeling en zelfreflectie. Dat is een kostbaar geschenk. Voor mij betekent het nu dat ik steeds meer de interpretatiebevoegdheid over mijn eigen persoonlijkheid en levensverhaal terugwin. Me ervan bewust worden en dan uitgroeien boven de conditioneringen uit de kindertijd en de verwachtingen van anderen. Ik neem de vrijheid om liefde niet langer te verwarren met behoeftigheid, verlangen naar veiligheid of de angst om alleen te zijn. Ervaren en volwassen genoeg om mezelf belangrijk, maar nooit te serieus te nemen. Zelfbeschikking groeit niet zomaar met de jaren mee; die moet je ervaren en ontwikkelen. Inmiddels denk ik zelfs: Ja, ik ben volwassen en dat is ook goed zo! Bijvoorbeeld omdat niemand je het bingewatchen van Netflix-series kan verbieden, de moderne vorm van "tv-kijken tot je vierkante ogen krijgt". En een tijd geleden was ik zelfs volwassen genoeg om een nog volwassenere belastingadviseur in te schakelen die mijn post van de belastingdienst voor mij opent.
Karina studeerde eerst design, behaalde een diploma mode en volgde daarna de journalistenschool van Wolf Schneider in Hamburg. Vervolgens werd ze redacteur en columniste bij TEMPO en schreef daarna freelance voor verschillende tijdschriften. Haar maandelijkse column "Bitte recht feindlich" in het tijdschrift BARBARA heeft een grote schare fans en is als boek verschenen. Ondertussen trouwde ze, en bracht een dochter en een zoon groot. Meer lees je hier.
Uw nieuwe boek „Bitte recht feindlich“ is nu verkrijgbaar in de boekhandel. Het gaat over kerels en kinderen en kinderachtige kerels, over politiek, maatschappij, geld en mooie woorden. En over liefde – ondanks alles. Dit boek bundelt haar beste columns uit het tijdschrift BARBARA en bevat nieuwe, tot nu toe ongepubliceerde teksten.