Het centrum van de verantwoordelijkheden
De coronapandemie met haar lockdowns was voor veel vrouwen een uitzonderlijke situatie. Naast het werk moesten ze ook het gezinsleven onderhouden. Ongelijkheden tussen man en vrouw werden duidelijk zichtbaar. De filosofe Rebekka Reinhard nam de crisis als aanleiding om een boek te schrijven over hoe vrouwen uit een leven tussen zelfoptimalisatie, opvoeding, carrière, zelfopoffering en prestatie kunnen komen.
Door Rebekka Reinhard
In 2020 trof corona Duitsland. Er waren eindeloze lockdowns. Kinderdagverblijven en scholen werden maandenlang gesloten, het woord „thuiswerken“ kreeg een heel nieuwe betekenis. Een droom! Ouders en kinderen hadden eindelijk afstand van de vervelende grootouders. „Hé, hoe gaat het met thuisonderwijs?“, vroegen de grootmoeders via Skype. „Super!“, zeiden de dochters sarcastisch. „Het voelt als een mix van The Waltons en TED-talk! De kleine logt moeiteloos in op het leerportaal en leert intrinsiek gemotiveerd Latijn. En ik schud mijn net gewassen haar, glimlach naar de diep ontspannen man aan mijn zijde en wijd me geconcentreerd aan het bureau.“ Ha! De werkelijkheid leek op een kernsmelting. De meeste gezinnen gingen op hun tandvlees. Vooral de moeders…
In die tijd kreeg ik een enorme woede. Ik voelde hoe mijn hersenen en mijn hart tegelijk begonnen te beven. Naast Zoom-gesprekken had ik niet veel te doen. Omdat ik geen gezin heb, maar „alleen“ filosofe ben. Het door Covid-19 veroorzaakte extra plannen, organiseren, coördineren, wassen, schoonmaken, koken, sjouwen, opruimen, ruzies sussen betrof mij niet. In 2020 begreep ik dat mijn woede niet alleen mijn eigen woede was. Het was vooral ook de woede van alle vrouwen die niet toe komen aan boos zijn. Omdat ze namelijk nog moeten strijken. En snel naar de supermarkt en overhemden ophalen moeten. Dus besloot ik mezelf nuttig te maken – en met dit boek onze woede, onze stemmen naar buiten te brengen.
Wie wil jij zijn? Wat je voor jezelf bent en wilt zijn, is meestal niet wat je voor anderen bent. Voor de maatschappij, voor het „systeem“ ben je in eerste instantie en altijd al: een vrouw. En omdat je net als ik en alle vrouwen vrouw bent, ben je ook zoals wij allemaal verantwoordelijk voor alles. Want je kunt alles. Presteren en lief zijn, geld verdienen en er goed uitzien, schoonmaken en zorgen.
Hoe wil je leven? Misschien wens je gewoon een minder vermoeiend leven. Een leven waarin het vanzelfsprekend is om privileges en plichten flexibel en eerlijk te ruilen; op het werk, in het huishouden, bij de „zorg“-taken. Hoe en of dat kan slagen is nooit alleen privézaak. Want de hele maatschappij steekt haar neus in de „vrouw“. Meestal helaas niet de neus van de rede. Je bent goed opgeleid, krijgt een topbaan, gaat samenwonen met je vriend – en het systeem bindt je al een schort om de laptop. Zodra je rustig nadenkt over wat je zelf wilt en waar je voor leeft, klinkt het uit alle hoeken: Vrouwen kunnen, moeten, moeten alles hebben! Klinkt goed. Alleen is het heel moeilijk om deze multimediale belofte in de realiteit te vertalen – ongeacht je leeftijd. Dat weet elke studente die dacht dat men alleen haar geest waardeerde. Elke single vrouw die haar nachten doorbrengt met zorgbehoevende ouders. Elke oprichtster die na een hectische werkdag bezwijkt onder de geautomatiseerde drang om snel nog de was te strijken, pasta te koken en het toilet schoon te maken.
Nu schrijven we het jaar 2022. Ik geloof dat dit het perfecte moment is om weerstand te bieden. Tegen de aanhoudende neoliberale prestatiedwang, die een verraderlijk verbond aangaat met de vrouwelijke zelfopoffering van vorige eeuwen; tegen een vrouwenbeeld dat zo leugenachtig is als het gitzwarte blonde, altijd glimlachende, jam inmakkende rolideaal in de Hollywoodkomedie van de jaren 50 en 60. Tegen de permanente modus van hyperventilatie – en voor een leven dat niet alleen anderen gelukkig maakt, maar ook onszelf. Dat ons lichaam constant wordt bekeken, dat men ons ondanks tegengestelde beweringen vastspijkert op de dienende positie, dat we lijden aan een slecht geweten, ONAFHANKELIJK of we werkende moeders, alleenstaande moeders, alleen moeders of helemaal geen moeders zijn – dat alles is een enorme maatschappelijke schande. Geen van ons is identiek aan het label „vrouw“, een bepaalde vrouwelijke „norm“ of „natuur“. We zijn allemaal veel meer. Liefdevolle en creatieve wezens met oneindig veel verschillende fantasieën, wensen en dromen. We hebben meer woede nodig. Meer moed. Een emancipatie die totaal geoptimaliseerde, maar voortdurend gestreste supervrouwen aan de lopende band produceert, spreekt zichzelf tegen. Ze is markt- en merkconform, maar allesbehalve „progressief“. Ware vrijheid heeft niet zoveel met autonomie te maken. Ware vrijheid is er alleen samen, niet tegen elkaar. Samen met vrouwen, mannen en alle geslachten, nooit alleen. De diepere betekenis van vrijheid is verbondenheid. Want zonder verbondenheid kan er geen positief ervaren vrijheid zijn.
Wie ben jij? Je bent veel. En je bent uniek. We zijn allemaal unieke, meervoudige verrassingspakketten. Wie probeert ons in het doosje vrouw te dwingen, moet begrijpen: WIJ ZULLEN ONTSNAPPEN. Op welk punt in je leven je ook bent. „Het centrum van verantwoordelijkheden“ biedt je overlevingsstrategieën voor de uitdagingen van je harde dagelijkse leven en moedigt je aan je dromen te verwezenlijken. Ben je boos? Wens je meer lichtheid? Heb je grote zin om eindelijk meer zelfrespect en zelfliefde te ontwikkelen? Als je hersenen en hart verbindt, wordt het zware plotseling licht. Je realiseert je dat je niet alleen bent. Je ervaart de magie van moed en macht. De betovering van #NOBULLSHITFEMINISME.
Over Rebekka Reinhard:
Rebekka Reinhard promoveerde over Amerikaanse en Franse hedendaagse filosofie. Ze is spreker over onderwerpen als leiderschap en vrouwenkracht, adjunct-hoofdredacteur van het filosofietijdschrift HOHE LUFT en host van de podcast „Wat zegt u daarvan?“. Rebekka is Spiegel-bestsellerauteur van titels als „Die Sinn-Diät“, „Würde Platon Prada tragen?“ en „Kleine Philosophie der Macht (nur für Frauen)“. „Die Zentrale der Zuständigkeiten: 20 Überlebensstrategien für Frauen zwischen Wollen, Sollen und Müssen“ is haar achtste boek en is uitgegeven door Penguin Random House. Het telt 240 pagina’s en kost 18,00 euro.
Foto: Sung Hee