De heilige familie
[Verse 5: Rihanna & Kendrick Lamar]
Tell me who you loyal to
Do it start with your woman or your man? (Mmm)
Do it end with your family and friends? (Mmm)
How you loyal to yourself in advance?
I said, tell me who you loyal to
Is it anybody that you would lie for?
Anybody you would slide for?
Anybody you would die for
Tijdens de zomervakantie, op verjaardagen of met Kerstmis komen de wonden van gescheiden gezinnen aan de oppervlakte. Rituelen zijn het geraamte van gezinnen, en dat geraamte wankelt met Kerstmis. In het dagelijks leven flitsen conflictlijnen minder fel op. De betrokkenen hebben meestal hun eigen manier gevonden om de erfenis van de scheiding te beheren. Sommigen trainen voor een marathon of volgen een voedingsdogma. Anderen worden fanatieke yogabeoefenaars of misschien Netflix-verslaafden. Vaders boven de veertig dragen plots neon-wollen mutsen, rijden Jaguar en spelen Peter Pan. Moeders melden zich aan op datingplatforms, liegen over hun leeftijd, zijn verbaasd dat het alleen om seks gaat en huilen zichzelf 's nachts in slaap. Kinderen ontwikkelen een objectfixatie met hun iPhones. Op de klaschat is vertrouwen. Welk drama is geschikt voor de volgende Insta-productie? Mad world.
Na 8 jaar als moeder van een gescheiden gezin kan ik de loop van de pijnlijnen achteraf bekijken. De tijd heeft alles verzacht, nieuwe rituelen zijn ingeslepen, twee huishoudens zijn geïntegreerd in het leven. Koffers pakken is als een schooltas inpakken. De helft van de leerlingen in een klas leeft uit weekendtassen. Ze wonen in twee kamers, hebben twee huissleutels, twee elektrische tandenborstels, twee opladers voor hun telefoon. En vaak zitten er twee nieuwe mensen aan de keukentafel: de nieuwe partners van de ouders.
Intussen heb ik drie gezinnen van dichtbij begeleid bij scheidingen. Het wordt niet beter naarmate ik meer op dit socioculturele terrein actief ben. Integendeel. Ik voel hoe mijn houding kritischer wordt, omdat ik de prijs die iedereen ervoor betaalt kan inschatten. Die is hoog.
De eerste maanden en jaren na mijn scheiding was ik bezig met het verwerken van de nieuwe situatie. Het leidde me af van andere mooie dingen die ik eigenlijk graag als vrouw in de beste jaren had willen genieten. Eigenlijk wilde ik met mijn man ontspannen ouder worden en in een volwassen relatie groeien. Het is een blijvende breuk.
Nog geen 15 jaar geleden had ik het niet voor mogelijk gehouden dat ik in mijn kennissenkring zoveel scheidingen zou meemaken. Al die mooie bruiloften, levensplannen die veel potentie hadden. Voorbij.
Acht mannen kan ik zo opnoemen die hun gezinnen hebben verlaten. En ik vraag me af welke virus daar rondgaat. Is de dreiging voor een man boven de veertig om een burgerlijke man te worden zo groot? Is het een persoonlijke strijd die gestreden moet worden? Laat deze rijpheidstest hen tegenover de moeders van hun kinderen zwijgen? Gaan ze daarom in innerlijke opzegging? Laten ze hun relaties bewust uitdrogen, graven ze greppels? Om dan met een nieuwe verovering te pronken? Is het levensontwerp van een gezin, gebaseerd op loyaliteit, bij een scheiding een onvermijdelijke verschuiving van prioriteiten?
Mijn ex-man ontkent tot op heden dat het uiteenvallen van het gezin een breuk in mijn leven en dat van onze dochters betekent. Vanuit zijn oogpunt was het de logische consequentie van een ontwrichting. "We passen gewoon niet bij elkaar," zei hij nonchalant bij de relatietherapeut aan het einde van de laatste sessie. Slechts één keer was de therapeut partijdig, en wel na deze zin. "Na tien jaar relatie hoort zo'n uitspraak op de kermis," zei hij. Mijn man haalde zijn schouders op. En pakte zijn spullen.
Het moment waarop ik onze dochters vertelde dat hun vader van mij zou scheiden, en dat alles nu anders zou worden, deel ik met talloze ouders en kinderen. Een trauma. Alle beschikbare therapieën en pleisters zijn gebruikt. Maar ik kan aflezen hoe het de geestelijke ontwikkeling van onze dochters heeft beïnvloed. Hoe vaak ze in loyaliteitsdilemma's terechtkomen, vooral op kerstavond. Hoe stom ze het vinden dat vader en moeder in eeuwige spanning met elkaar staan. Ze zijn uitgegroeid tot sterke jonge vrouwen, maar ook zij dragen de breuk in zich. Ze nemen die mee in hun toekomstige relaties. Ze hebben ons zien toekijken hoe we het belangrijkste in het leven in een puinhoop veranderden. De Heilige Familie. Heel beschaafd, uiteraard. Hoe we tactisch te werk gingen, leden, vochten en faalden. Het mislukken van relaties is menselijk. Maar is het ook onvermijdelijk?
We steken zoveel moeite en aandacht in de opvoeding van onze kinderen. Scholen toetsen en leraren bevragen, om dan jammerlijk te falen aan de basis. Loyaliteit, respect en saamhorigheid zijn de fundamenten van een gemeenschap. Het is het fundament waarop de Heilige Familie zou moeten staan. Een overzichtbaar offer? Niet vanuit mijn perspectief.
Ik ben niet per se tegen echtscheidingen. We kunnen echter onze normen in het algemeen heroverwegen. Ik zou zijn voor een officiële ouderschapsovereenkomst die levenslang verplicht tot het begrijpen van loyaliteit en waardering als hoogste prioriteiten. Niet de romantische liefde van de ouders. Die is veel te fragiel, te vatbaar voor ego-trips. Tegenwoordig moet een partnerschap veel te veel kunnen. We zouden de moed moeten hebben om erotiek los te koppelen van de gezinsstructuur. Dan zouden ouders hun verlangens kunnen blijven uitleven, zichzelf kunnen realiseren, zonder hun gezinnen te ontwrichten.
Loyaliteit betekent trouw, maar ook verbondenheid. Ouders zijn met elkaar verbonden, of ze dat in de loop der jaren willen of niet. Aan de verstoorde, gekwetste verbondenheid lijden echter ontelbare gescheiden familieleden. En de vraag: hoe vieren we op de 24e? Hier ligt een kans voor verzoening. Een vredesgebod met Kerstmis:
Ik ben je niet meer trouw, want ik stap uit onze romantische relatie. Maar ik respecteer en leef onze verbondenheid nog steeds. Ik ben loyaal. Vergeef me dat ik het niet beter kan. Maar ik respecteer ons onopzegbare ouderschapscontract. Ik zal je blijven eren. Want wij zijn ouders.
Ontelbare kinderen over de hele wereld zouden deze stap naar verzoening op hun verlanglijstje zetten. Mama en papa moeten niet meer ruzie maken. En daarvoor willen ze afzien van een nieuwe iPhone.
Over de auteur:
De auteur Stefanie Wilke is in 1964 geboren op Sylt, waar het toen behoorlijk wild was. Ze is opgegroeid op het strand tussen piraten. Tegenwoordig woont ze in Hamburg en heeft ze tijdschriften zoals AMICA, Allegra, Emotion en enorm begeleid met ideeën en teksten. Momenteel werkt ze als tekstschrijver bij een bureau. Schrijven over psychologie en liefde behoort tot haar favoriete bezigheden.